Vấn đỉnh Trung Nguyên (问鼎中原)

Vấn đỉnh Trung Nguyên (chữ Hán: 问鼎中原, bính âm: wèndǐng zhōngyuán, Hán-Việt: Vấn đỉnh Trung Nguyên), hay còn gọi ngắn gọn là Vấn đỉnh (问鼎), là điển cố lịch sử gắn liền với Sở Trang Vương (楚庄王) thời Xuân Thu. Nghĩa đen là 'hỏi về kích thước, trọng lượng của Cửu Đỉnh nhà Chu', nghĩa ẩn dụ chỉ tham vọng dòm ngó ngai vàng vương quyền, tham vọng lật đổ chính quyền trung ương để xưng bá thiên hạ.

1. Xuất xứ Văn bản

Điển cố chép trong Tả truyện · Tuyên Công niên đệ tam niên và Sử ký · Sở thế gia. Cửu Đỉnh (9 chiếc đỉnh đồng đúc từ thời Hạ H禹) là bảo vật tượng trưng cho mệnh trời và vương quyền tối cao của Chu Thiên Tử.

2. Diễn biến Điển tích

Năm 606 TCN, Sở Trang Vương đánh tan tộc Lục Hồn Nhung, đem quân đến tận bờ sông Lạc Thủy áp sát kinh đô Lạc Dương của nhà Chu, tổ chức diễu binh uy hiếp. Vua Chu Định Vương hoảng sợ, cử đại thần Vương Tôn Mẫn (王孙满) ra bờ sông để vỗ an quân Sở.

Tại đây, Sở Trang Vương ngông cuồng hỏi Vương Tôn Mẫn về kích thước, hình dáng và trọng lượng nặng nhẹ của Cửu Đỉnh nhà Chu (ngầm ý chê nhà Chu suy yếu và muốn cướp lấy Cửu Đỉnh). Vương Tôn Mẫn đã đáp lại một câu bất hủ:

'Tại đức bất tại đỉnh... Chu đức tuy hủ, thiên mệnh vị cải. Đỉnh chi trọng nhẹ, vị khả hỏi dã!'
(Giá trị tượng trưng ở đức độ cai trị chứ không ở cái đỉnh... Đức nhà Chu tuy suy nhưng thiên mệnh chưa đổi. Trọng lượng cái đỉnh nặng nhẹ thế nào, chưa phải lúc để hỏi vậy!)

Nghe câu trả lời đanh thép của Vương Tôn Mẫn, Sở Trang Vương biết nhà Chu tuy yếu nhưng uy tín văn hóa vẫn còn mạnh, chư hầu chưa thể phục, bèn rút quân về.

3. Hàm nghĩa Đương đại

Từ 'Vấn đỉnh' hay 'Vấn đỉnh Trung Nguyên' ngày nay được dùng rộng rãi để miêu tả tham vọng vươn lên chiếm vị trí quán quân, bá chủ, vị trí số 1 trong các cuộc tranh tài thể thao, thương trường kinh doanh hay đấu trường chính trị.