Tôn vương nhương di (尊王攘夷)

Tôn vương nhương di (chữ Hán: 尊王攘夷, bính âm: zūnwáng rǎngyí, Hán-Việt: Tôn vương nhương di) là một chiến lược chính trị - quân sự kiệt tác vào thời Xuân Thu, do đại thần Quản Trọng (管仲) đề xuất và Tề Hoàn Công (齐桓公) thực thi. Khẩu hiệu mang hai nội dung cốt lõi: Tôn vương (tôn kính và duy trì địa vị tối cao của Chu Thiên Tử) và Nhương di (đánh đuổi các tộc ngoại diệu Bắc Địch, Nam Man xâm lược Trung Nguyên).

1. Bối cảnh Lịch sử

Sau khi Tây Chu sụp đổ (771 TCN), triều Chu dời đô về Lạc Du (Đông Chu), quyền lực nhà vua suy yếu nghiêm trọng. Các nước chư hầu xâu xé lẫn nhau, đồng thời các dân tộc ngoại kỳ như Nhung, Địch ở phía Bắc và nước Sở ở phía Nam liên tục tràn vào xâm chiếm, đe dọa sự tồn vong của văn minh Trung Nguyên.

2. Chiến lược Tôn vương Nhương di

Tề Hoàn Công muốn xưng bá nhưng Quản Trọng khuyên ông không nên công khai chống nhà Chu. Trái lại, nước Tề giơ cao ngọn cờ 'Tôn vương' để lấy danh nghĩa chính thống tập hợp chư hầu. Đồng thời, nước Tề đứng ra làm thủ lĩnh 'Nhương di': đánh đuổi quân Sơn Nhung cứu nước Yến, đánh đuổi quân Địch cứu nước Vệ và nước Hình, hợp quân 8 nước chư hầu đánh Sở (trận Trạc Lăng 656 TCN) buộc Sở phải nộp cống cho Chu Thiên Tử.

Nhờ chiến lược này, Tề Hoàn Công tổ chức 9 lần hội chư hầu (Hội minh葵 Khâu 651 TCN) và chính thức được Chu Thiên Tử ban phong làm vị Bá chủ đầu tiên thời Xuân Thu (Xuân Thu ngũ bá).

3. Đánh giá Lịch sử và Ảnh hưởng Hiện đại

- Đánh giá của Khổng Tử: Khổng Tử cực kỳ ca ngợi Quản Trọng trong sách Luận Ngữ: 'Vi Quản Trọng, ngô kỳ bồi phát tả nhâm dĩ' (Nếu không có Quản Trọng, chúng ta đã bị rợ xõa tóc xắn áo về bên trái mất rồi).

- Biến thể Lịch sử Hiện đại: Vào cuối thời Mạc phủ Tokugawa tại Nhật Bản (thế kỷ XIX), các chí sĩ yêu nước Nhật Bản đã sống lại khẩu hiệu này dưới dạng Sonnō Jōi (Tôn hoàng nhương di - Tôn kính Thiên hoàng, đánh đuổi phương Tây) làm ngọn cờ lý tưởng cho cuộc Cách mạng Minh Trị Duy Tân.