Thơ Đường (唐诗)

Thơ Đường (chữ Hán: 唐诗, bính âm: Tángshī) là tên gọi chung cho toàn bộ thơ ca được sáng tác trong thời nhà Đường (618 – 907). Đây được xem là đỉnh cao của nền thơ ca cổ điển Trung Quốc và văn học thế giới.

Thơ Đường phát triển cực thịnh trong hơn 300 năm tồn tại của nhà Đường, quy tụ hơn 2.300 nhà thơ với khoảng 50.000 tác phẩm còn lưu truyền đến nay.

1. Bốn giai đoạn phát triển lịch sử

1. Sơ Đường (618 – 712): Giai đoạn đổi mới phong cách thơ từ hoa mỹ sáo rỗng sang chân thực với công lao của 'Sơ Đường Tứ Kiệt' (Vương Bột, Dương Quýnh, Lư Chiếu Lân, Lạc Tân Vương), Trần Tử Ngang (đề xướng phong cách Kiến An), Tống Chi Vấn và Thẩm Thuyên Kỳ (hoàn thiện thể thơ cận thể).

2. Thịnh Đường (713 – 770): Thời kỳ hoàng kim với sự xuất hiện của hai thiên tài vĩ đại Lý Bạch ('Thi Tiên' - lãng mạn) và Đỗ Phủ ('Thi Thánh' - hiện thực). Hình thành các trường phái lớn như Sơn thủy điền viên phái (Vương Duy, Mạnh Hạo Nhiên) và Biên tái phái (Cao Thích, Sầm Tham, Vương Xương Linh).

3. Trung Đường (771 – 826): Phát triển phong trào 'Tân Nhạc Phủ' đề cao tính hiện thực do Bạch Cư Dị và Nguyên Trinh lãnh đạo (nổi tiếng với Trường hận ca, Tỳ bà hành); phái 'Hàn Mạnh' (Hàn Dũ, Mạnh Giao); cùng Lý Hạ ('Thi Quỷ') giàu tưởng tượng huyền ảo.

4. Vãn Đường (827 – 907): Thơ ca mang âm hưởng u hoài bi ai dưới sự thể hiện kiệt xuất của 'Tiểu Lý Đỗ' (Lý Thương Ẩn và Đỗ Mục), Ôn Đình Quân, Vi Trang, Nhiếp Di Trung.

2. Đặc điểm thể loại

Thơ Đường chia làm 2 loại chính: Cổ thể thi (Cổ phong, tự do số câu, vần và niêm luật) và Cận thể thi (Cách luật thi nghiêm ngặt về số câu, niêm luật bằng trắc, đối ngẫu và gieo vần - gồm Tuyệt cú 4 câu và Luật thi 8 câu theo dạng Ngũ ngôn 5 chữ hoặc Thất ngôn 7 chữ).

3. Danh xưng các thi nhân nổi tiếng

Các nhà thơ Đường được tôn vinh với nhiều mỹ danh: Lý Bạch (Thi Tiên), Đỗ Phủ (Thi Thánh), Vương Duy (Thi Phật), Lý Hạ (Thi Quỷ), Bạch Cư Dị (Thi Ma), Lưu Vũ Tích (Thi Hào), Trần Tử Ngang (Thi Cốt), Vương Bột (Thi Kiệt).

4. Tác động và Di sản

Bộ Toàn Đường thi (thời Khang Hy nhà Thanh) thu thập gần 49.000 bài thơ của 2.200 tác giả. Tuyển tập Đường thi tam bách thủ trở thành sách gối đầu giường qua nhiều thế hệ. Thơ Đường ảnh hưởng sâu sắc đến thơ ca Nhật Bản (Waka, Haikai), Triều Tiên và nền thơ ca Đường luật Việt Nam.