Thanh nhãn hữu gia (青眼有加)

Thanh nhãn hữu gia (chữ Hán: 青眼有加, bính âm: qīngyǎn yǒujiā, Hán-Việt: Thanh nhãn hữu gia), hay ngắn gọn là Thanh nhãn (青眼), nghĩa đen là 'dùng tròng mắt xanh để nhìn người'. Điển cố gắn liền với phong cách sống ngông nghênh tao nhã của danh sĩ **Nguyễn Tịch** (阮籍) thuộc nhóm *Trúc Lâm Thất Hiền* thời Ngụy - Tấn.

1. Xuất xứ Văn bản

Chép trong Tấn thư · Nguyễn Tịch truyền.

2. Diễn biến Điển tích Lịch sử

Nguyễn Tịch thời Ngụy - Tấn có tài điều khiển nhãn cầu độc nhất vô nhị. Ông phân biệt đối xử với người đến thăm bằng hai ánh mắt:

• Bạch nhãn (Mắt trắng - 白眼):** Khi gặp những kẻ phàm phu tục tử, gian thần lừa lọc hoặc quý tộc hợm hình (như Kê Hỉ), Nguyễn Tịch quay tròng đen đi, chỉ trợn lòng trắng ra nhìn (*Biểu thị sự khinh bỉ, coi thường*).
• Thanh nhãn (Mắt xanh - 青眼):** Khi gặp các bậc hiền tài, tri kỷ tâm giao (như Kê Khang) mang rượu và đàn đến, Nguyễn Tịch mừng rỡ, mở to tròng mắt đen tròn xoe u tĩnh để nhìn (*Biểu thị sự quý mến, coi trọng tuyệt đối*).

3. Vận dụng Từ vựng Hán-Việt

Từ điển cố này đã tạo nên hai cụm từ tu từ quen thuộc: **Thanh nhãn / Mắt xanh** (chỉ sự trân trọng, đánh giá cao - như câu 'Đưa mắt xanh nhìn người tài') và **Bạch nhãn / Mắt trắng** (chỉ sự khinh bỉ, coi thường).