Sơ Đường Tứ Kiệt (初唐四杰)

Sơ Đường Tứ Kiệt (chữ Hán: 初唐四杰) là tên gọi chung của bốn nhà văn học nổi tiếng vào đầu thời nhà Đường: Vương Bột (王勃), Dương Quýnh (杨炯), Lư Chiếu Lân (卢照邻) và Lạc Tân Vương (骆宾王), thường gọi tắt là 'Vương Dương Lư Lạc'.

Họ được xem là những người mở đường, phản đối phong cách thơ sáo rỗng cung đình (Thượng Quan thể) và đặt nền móng vững chắc cho sự bùng nổ thơ Đường sau này.

1. Bốn thành viên kiệt xuất

1. Vương Bột (650 – 676): Được đánh giá xuất sắc nhất Tứ Kiệt, thần đồng qua đời sớm năm 27 tuổi. Nổi tiếng với kiệt tác Đằng Vương Các tự ('Lạc hà dữ cô vụ tề phi, thu thủy cộng trường thiên nhất sắc') và bài thơ Tống Đỗ Thiếu Phủ chi Nhâm Thục Châu ('Hải nội tồn tri kỷ, thiên nhai nhược tỷ lâm').

2. Dương Quýnh (650 – 693): Nhà thơ với phong cách mạnh mẽ, đóng góp lớn chuẩn hóa thể ngũ ngôn luật thi. Tác phẩm tiêu biểu: Tòng quân hành ('Ninh vi bách phu trường, thắng tác nhất thư sinh').

3. Lư Chiếu Lân (634 – 689): Xuất sắc ở thể thất ngôn ca hành phong cách thanh tảo. Tác phẩm tiêu biểu: Trường An cổ ý ('Đắc thành tỷ mục hà từ tử, nguyện tác uyên ương bất tiện tiên').

4. Lạc Tân Vương (619 – 687): Thần đồng nổi tiếng từ nhỏ (tác giả bài thơ Ngỗng lúc 7 tuổi), thành công với thể thất ngôn ca hành và bài hịch nổi tiếng tố cáo Vũ Tắc Thiên (Vi Vũ Tắc Thiên hịch vũ).

2. Đóng góp văn học & Đánh giá

Mở rộng đề tài: Đưa thơ ca thoát khỏi không gian hẹp hòi cung đình ra xã hội rộng lớn (tình bạn, ly biệt, nhớ quê hương, biên tái hùng vĩ, đời sống thị dân).

Cải cách văn phong: Phản đối lối thơ sùng bái hình thức, đặt nền móng chuẩn hóa thể thơ Ngũ ngôn luật, Thất ngôn ca hành và tuyệt cú.

Đánh giá của Đỗ Phủ: Đỗ Phủ đã khẳng định giá trị bất diệt của Tứ Kiệt trong câu thơ bất hủ: 'Vương Dương Lư Lạc đương thời thể... Bất phế giang hà vạn cổ lưu' (Tài năng và giá trị của họ như dòng sông dài chảy mãi muôn đời).