Nhất minh kinh nhân (一鸣惊人)

Nhất minh kinh nhân (chữ Hán: 一鸣惊人, bính âm: yī míng jīng rén, Hán-Việt: Nhất minh kinh nhân) nghĩa đen là 'một tiếng hót làm chấn động mọi người'. Điển cố gắn liền với câu chuyện ẩn mình tích lũy lực lượng của Sở Trang Vương (hoặc Tề Uy Vương) thời Xuân Thu - Chiến Quốc, chỉ những người bình thường kín kẽ im lặng nhưng khi thể hiện tài năng thì lập tức tạo nên chiến công vang dội.

1. Xuất xứ Văn bản

Ghi chép trong Sử ký · Sở thế gia và Sử ký · Trôi trượt liệt truyện (chuyện Tề Uy Vương và Thuần Vu Khôn).

2. Diễn biến Điển tích Lịch sử

Năm 613 TCN, Sở Trang Vương lên ngôi. Trong 3 năm đầu, ông không hề ban hành chính lệnh mới, suốt ngày đắm chìm trong săn bắn, tiệc tùng ca xướng và ban chỉ ai can gián sẽ bị xử tử. Đại thần Ngũ Cử (伍举) không sợ chết, vào cung dùng câu đố ngụ ngôn để thức tỉnh vua:

'Có con chim lớn đậu trên đồi 3 năm, không vỗ cánh cũng không hót một tiếng, đó là chim gì?'

Sở Trang Vương mỉm cười đáp lại câu bất hủ:

'Ba năm không bay, bay sẽ ngút trời; Ba năm không hót, hót sẽ chấn động nhân gian!'
(Bất phi tắc dĩ, nhất phi trùng thiên; bất minh tắc dĩ, nhất minh kinh nhân - 不飞则已，一飞冲天；不鸣则已，一鸣惊人)

Ngay sau đó, Sở Trang Vương bãi bỏ tiệc tùng, trừng trị gian thần, cất nhắc hiền tài (Tôn Thúc Ngao), cải cách quân sự chính trị và đại phá quân Tấn, trở thành vị Bá chủ lừng lẫy.

3. Ứng dụng Văn hóa

Thành ngữ được dùng với sắc thái ngợi khen những cá nhân kiên nhẫn tích lũy tri thức, âm thầm rèn luyện mà không phô trương, để rồi bất ngờ bùng nổ tài năng khiến tất cả phải thán phục.