Chỉ lộc vi mã (指鹿为马)

Chỉ lộc vi mã (chữ Hán: 指鹿为马, bính âm: zhǐlù wéimǎ, Hán-Việt: Chỉ lộc vi mã) nghĩa đen là 'chỉ con hươu bảo là con ngựa'. Đây là điển cố gian thần khét tiếng cuối thời Tần gắn liền với hoạn quan Triệu Cao (赵高), trở thành biểu tượng kinh điển cho hành vi tráo trở trắng đen, bóp méo sự thật để thao túng triều chính.

1. Xuất xứ Văn bản

Chép trong Sử ký · Tần Thủy Hoàng bản kỷ.

2. Diễn biến Điển tích

Năm 207 TCN, sau khi lập Tần Nhị Thế (Hồ Hợi) làm vua bù nhìn, Thừa tướng Triệu Cao mưu đồ cướp ngai vàng nhưng sợ quần thần không phục, bèn nghĩ ra kế thử lòng trung thành của bá quan.

Một hôm trong buổi bái triều, Triệu Cao cho dắt một con hươu vào cung dâng lên Tần Nhị Thế và nói: 'Thần xin dâng đại vương một con ngựa quý'. Tần Nhị Thế cười lớn bảo: 'Thừa tướng nhầm rồi, đây là con hươu chứ sao lại là con ngựa?'. Triệu Cao quay sang hỏi khắp quần thần. Những kẻ sợ quyền thế Triệu Cao lập tức hùa theo bảo là ngựa; những người thẳng thắn thật thà kiên quyết bảo là hươu; một số chọn cách im lặng.

Sau buổi triều, Triệu Cao ngầm cho bắt giữ và khép tội chết toàn bộ những đại thần thẳng thắn nói con hươu. Từ đó toàn bộ triều đình khiếp sợ, không ai dám cãi lại bất kỳ điều gì của Triệu Cao.

3. Ẩn dụ Hiện đại

Thành ngữ biếm nghĩa này dùng để chỉ việc **cố tình đổi trắng thay đen, phủ nhận sự thật hiển nhiên**, lạm dụng quyền lực uốn nắn dư luận và áp đặt điều dối trá lên tập thể.