Bá Vương biệt Cơ (霸王别姬)

Bá Vương biệt Cơ (chữ Hán: 霸王别姬, bính âm: bàwáng bié jī, Hán-Việt: Bá Vương biệt Cơ) nghĩa đen là 'Bá Vương từ biệt ái thiếp Ngu Cơ'. Đây là một trong những điển cố tình yêu bi tráng và lãng mạn nhất trong lịch sử văn học Trung Hoa.

1. Xuất xứ Văn bản

Chép chính thức trong Sử ký · Hạng Vũ bản kỷ.

2. Diễn biến Điển tích Bi tráng

Đêm thành Cai Hạ bị bao vây tứ diện Sở ca, Hạng Vũ biết thế đại bại không thể đảo ngược. Ông uống rượu trong trướng cùng ái thiếp tuyệt sắc **Ngu Cơ** (虞姬) – người đã đồng hành cùng ông suốt những năm tháng chinh chiến sa trường. Nước mắt lã chã, Hạng Vũ cất tiếng ngâm bài *Cai Hạ ca* (盖下歌) u hoài muôn thủa:

'Lực bạt sơn兮 khí cái thế,
Thời bất lợi兮 Chuy bất thệ.
Chuy bất thệ兮 khả nại hà,
Ngu兮 Ngu兮 nại nhược hà!'

(Sức dời núi chừ khí trùm đời,
Thời không may chừ ngựa Chuy chẳng chạy.
Ngựa Chuy chẳng chạy chừ biết làm sao,
Ngu ơi Ngu ơi biết làm sao!)

Ngu Cơ rút kiếm múa bài kiếm cuối cùng và hát họa đáp lại vua Sở. Để Hạng Vũ không bị vướng bận tình cảm khi phá vây, Ngu Cơ đã dùng chính dủy thủ tự sát ngay trong trướng. Hạng Vũ khóc rống lên, cho chôn cất Ngu Cơ rồi dẫn 800 kỵ binh liều chết phá vây ra sông Ô Giang, cuối cùng tự tuốt kiếm tự sát.

3. Giá trị Văn hóa & Nghệ thuật

Điển cố trở thành nguồn cảm hứng kinh điển cho vở Kinh kịch kiệt tác *Bá Vương biệt Cơ* và tác phẩm điện ảnh lừng danh thế giới cùng tên của đạo diễn Trần Khải Ca (với sự tham gia của Trương Quốc Vinh).